Su ve Besinlerle Bula?an Hastal?klar ve Korunma Yollar?

SU VE BES�NLERLE BULA�AN HASTALIKLAR VE KORUNMA YOLLARI

�nsanlar�n sa�l�kl� ya�ayabilmesi i�in en temel ihtiya�lar� �e�itli besinler, su ve havad�r. Ancak bunlar�n insanlar�n kullan�m�na sunulmas�, sa�l�kl� t�ketilmesi i�in dikkat edilmesi gereken kurallar vard�r. Besinlerin, sular�n ve havan�n kirlenmesini �nlemek i�in �nce �evresel �nlemler yan�nda ilave �nlemler gerekmektedir. Besinlerin sat�n al�m�ndan t�ketimine kadar ge�en t�m a�amalar�nda genel temizlik ve hijyen kurallar�na uyulmas� gerekmektedir. �Bu kurallara uyulamad�� durumlarda, �e�itli �ekillerle kimyasallarla kirlenen ve patojen bula�an besin ve sularda hastal�k yapabilen bakteriler �reyerek ciddi enfeksiyonlara neden olabilmektedir. Bu enfeksiyonlarda �zellikle yaz aylar�nda salg�nlara sebep olmaktad�rlar. Su ve besinlerle bula�an hastal�klar en �ok 0?6 ya� �ocuk ve ya�l�larda tehlikelidir. ��nk� bu hastal�klara kar�� v�cudun direnci bu d�nemlerde en d��k seviyededir.
Besin ve su hijyeni; G�dalar�n t�m�yle hastal�k yap�c� mikroplardan ar�nd�r�larak zararl�lardan ar�nd�r�lmas�na denir. Besinlerimiz biyolojik, (bakteriler, vir�sler, k�fler )� kimyasal, (deterjanlar, saklama pi�irme kaplar�, tar�m ila�lar� ) yollarla kirlenmektedir. Sular�m�zda end�striyel, (fabrika at�klar� ) evsel (la��mlar, ��pler ) ve tar�msal (kimyasal g�breler, yollarla kirlenmektedir. Bu kirlenme baz� ara�larla olmaktad�r. Bu insanlar, hayvanlar veya �evre fakt�rleri olabilir. Toz, toprak, ha�ere ve kemirgen, ��pler kirli ara� ve gere�ler mikroorganizmalar�n g�dalara bula�mas�na yard�m eden di�er ara�lard�r. �nsanlar�n derisindeki ufak yara kesik ve �atlaklarda, sa�, burun salg�s� ve t�k�r�klerinde, tuvalet sonras� y�kanmam�� ellerinde �ok say�da bakteri bulunmaktad�r. Bakteriler g�dalara;

Saklama yerleri ve ko�ullar�ndan
Haz�rlayanlar�n kirli ellerinden ve temas noktalar�ndan
Yemek haz�rlarken kullan�lan kirli ara� gere�lerden,� kaplardan vb
Mutfak tezg�h� ve mutfak �nl��nden, do�rama tahtalar�ndan
Yemek haz�rlarken �ks�rme ve hap��rmadan kaynaklanan k��k damlac�klar�n g�dalar�n y�zeylerine yerle�mesi sebebiyle bula�ma olmaktad�r.

� Su ve besinlerle bula�an hastal�klar s�ras� ile; �nce barsak parazitleri, tifo, dizanteri, kolera, yaz ishalleri, �ocuk felci, g�da zehirlenmesi ve hepatit A d�r. Ad� ge�en hastal�klarda mikrop genellikle a��z yoluyla al�n�r, sindirim yoluna yerle�ir ve hastal�klara yol a�ar. En s�k g�r�len belirtiler: Kar�n a�r�s�, ishal, kusma ve ate�tir. Bu hastal�klardan korunmada ilk ko�ul; hijyen kurallar�na uymak, sa�l�kl� ve g�venilir g�da t�ketmek ve g�dalar�n haz�rlanmas�nda kullan�lan malzemelerin ve ortam�n temizli�i gibi kurallar�n yerine getirilmesidir. Hastal�k yapan mikroplar en fazla kirli eller yoluyla bula�maktad�r. Eller �zellikle;

Yemeklerden �nce ve sonra�
Yemek haz�rlamadan �nce ve sonra
Tuvaletten sonra
Anneler bebe�i beslemeden �nce
Bebe�in alt�n� de�i�tirdikten sonra
�i� g�dalara temastan sonra

Eller bol su ile en az 10-15 saniye y�kanmal�d�r. Ara� ve ortam temizli�inde ise mutfak y�zeyleri, mutfak aletleri, kurulama ve temizlik bezleri belirli aral�klarla �ama��r suyu ile dezenfekte edilmelidir. Sebze ve et i�inde ayr� do�rama tahtalar� kullan�lmal�d�r.� �nsan v�cudunun floras�nda bulunan f�rsat�� mikroplar hijyen kurallar�na dikkat edilmedi�i durumlarda salg�n hastal�klara neden olmaktad�r. Taze sebze ve meyveleri yemeden �nce bol su ile y�kamal�, toz toprak ve ila� kal�nt�lar�ndan ar�nd�rmak i�in sirkeli bol suda �20 dakika beklettikten sonra bol su ile durulanmal�d�r. Sebzeleri ve meyveleri muhafaza etti�imiz buzdolab�n�n i�i ve raflar� periyodik olarak sirkeli su ile silinmeli ve durulanmal�d�r.
Marketlerden al�nan konserve, sucuk, salam ve sosis gibi haz�r �r�nleri al�rken son kullanma tarihlerine bak�larak al�nmal�d�r. Katk� maddesi i�eren haz�r �orbalar, soslar, fast food besinler ve haz�r kekler t�ketilmemelidir.
��pleri kapal� kaplarda saklamal� ve �ok dolmas�n� beklemeden ortamdan uzakla�t�r�lmal�d�r. ��pler karasineklerin �remesine elveri�li ortam olu�turabilir ve yedi�imiz g�dalara mikrop bula�t�rabilirler.
Etler uygun ko�ullarda saklanmal� ve pi�irilmelidir. Etlerin buzlar�n� ��zme i�i oda s�cakl��nda de�il buzdolab�n�n alt raflar�nda yap�lmal�d�r. ��z�nen etler hemen pi�irilmeli ve ��z�nen et tekrar buzlu�a konmamal�d�r. Etler buzlukta bir hafta, derin dondurucuda en �ok 3?4 ay saklanabilir. Yumurtalar uygun ko�ullarda saklanmal� ve iyi pi�irilmeli ve kabu�u �atlak ve k�r�k yumurtalar al�nmamal�d�r. Yumurtalar buzdolab� kapa��nda 4?8 derecede saklanmal�d�r ve kullan�lmadan ��nce y�kanmal�d�r. Yumurtalar ha�lanacaksa 8-10 dk kaynat�lmal�d�r. A��kta sat�lan yiyecekler kesinlikle sat�n al�nmamal�d�r.
Su ve besinlerle bula�an hastal�klardan korunmada temel �neriler:

�ocuklar�m�z� g�da t�ketimi ve hijyen kurallar� konusunda bilin�li yeti�tirmeliyiz. Sa�l�kl� nesiller yeti�tirebilmek i�in �ocukluk �a��nda el y�kama ve hijyen e�itimi verilmelidir.
�ocuklar�m�za gerekli a��lar (Hepatit A, �ocuk felci vb. ) yapt�r�lmal�d�r.
Anne s�t� hem g�da hem a��d�r; bebekler 2 ya��na kadar emzirilmelidir.
Pi�mi� g�dalar oda s�cakl��nda b�rak�lmamal�d�r;(dolapta en fazla 48 saat)
Yemekler k�sa s�rede t�ketilecek kadar haz�rlanmal�d�r.
�izilmi�, �atlam�� ve k�r�k tabaklar, teflon tencereler kullan�lmamal�d�r.
��pler mutfak tezg�h�na veya yiyeceklere yak�n konulmamal�d�r.

��
G�ler OVACIK
Enfeksiyon Kontrol Hem�iresi
Kaynak:
1. Sa�l�k Bakanl�� yay�nlar�
2. DAS Derne�i kongre yay�nlar�


	Enfeksiyon Kont. Hem�. G�ler OVACIK
null